เราใช้คุกกี้เพื่อปรับปรุงเว็บไซต์และดูว่ามีการใช้งานอย่างไร นโยบายคุกกี้

ข้ามไปยังเนื้อหา
EN

เขียน TOR ครุภัณฑ์วิทยาศาสตร์อย่างไรให้ได้ของตรงงาน และไม่ล็อกสเปก

ณัฐญาณี มาประเสริฐ · หัวหน้าฝ่ายปฏิบัติการ
31 กรกฎาคม 2569 · ตรวจทานล่าสุด 13 ตุลาคม 2569

สเปกที่เขียนว่า "เครื่องชั่งทศนิยม 4 ตำแหน่ง อ่านค่าละเอียด 0.1 มิลลิกรัม พิกัด 220 กรัม จานชั่งกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 90 มิลลิเมตร พร้อมช่องต่อ RS-232" อ่านดูเหมือนสเปกที่รัดกุมดี แต่ในทางปฏิบัติสเปกนี้ตรงกับเครื่องรุ่นเดียวในตลาด และทำให้ TOR ฉบับนั้นมีปัญหาตั้งแต่ยังไม่ประกาศ

มาตรา 9: กติกาข้อที่สำคัญที่สุด

มาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 (opens in a new tab) ห้ามกำหนดคุณลักษณะเฉพาะของพัสดุให้ใกล้เคียงกับยี่ห้อใดยี่ห้อหนึ่ง หรือของผู้ขายรายใดรายหนึ่งโดยเฉพาะ มีข้อยกเว้นอยู่สองกรณี คือพัสดุนั้นมียี่ห้อเดียวจริง ๆ หรือจำเป็นต้องใช้อะไหล่ของยี่ห้อนั้น

ข้อห้ามนี้ไม่ได้แปลว่าต้องเขียนสเปกกว้าง ๆ สเปกละเอียดเป็นสิ่งจำเป็น สิ่งที่ห้ามคือการถอดคุณสมบัติมาจากแคตตาล็อกของเครื่องรุ่นใดรุ่นหนึ่ง แล้วเรียงต่อกันจนเหลือผู้เสนอราคาได้รายเดียว

เส้นแบ่งอยู่ตรงคำถามว่า ตัวเลขนี้มาจากงานที่ต้องทำ หรือมาจากสเปกชีตของเครื่องที่เล็งไว้แล้ว

วิธีตรวจสเปกของตัวเองก่อนประกาศ

ไล่ดูทีละข้อ แล้วถามว่าตัวเลขนี้จำเป็นเพราะอะไร

  1. ค่าที่กำหนดมาจากวิธีทดสอบหรือมาตรฐานอะไร ถ้าต้องอ่านค่าละเอียด 0.1 มิลลิกรัมเพราะวิธีวิเคราะห์กำหนดไว้ ก็เขียนอ้างวิธีวิเคราะห์นั้นไปเลย เหตุผลจะอยู่ในเอกสาร และไม่มีใครโต้แย้งได้
  2. ถ้าตัดข้อนี้ออก งานยังทำได้ไหม ถ้ายังได้ แสดงว่าข้อนั้นคือความชอบส่วนตัว ไม่ใช่ความจำเป็น
  3. มีผู้ผลิตกี่รายที่ผ่านสเปกชุดนี้ทั้งชุด ถ้าตอบไม่ได้ ให้ถามผู้ขายสองสามรายก่อน ไม่ใช่เพื่อให้เขาช่วยเขียน แต่เพื่อรู้ว่าสเปกที่ร่างไว้เหลือทางเลือกกี่ทาง
  4. ขนาดทางกายภาพจำเป็นจริงหรือไม่ ขนาดจานชั่ง ความสูงตู้ ระยะห่างขา เป็นตัวเลขที่มักหลุดมาจากแคตตาล็อกมากที่สุด และแทบไม่เคยเป็นข้อกำหนดของงานจริง ถ้าพื้นที่ติดตั้งจำกัดจริง ให้เขียนว่าพื้นที่มีเท่าไหร่ แทนที่จะเขียนว่าเครื่องต้องกว้างเท่าไหร่

เขียนแบบไหนถึงจะได้ของที่ต้องการ โดยไม่ผิดกติกา

เขียนเป็นช่วงค่าและเงื่อนไขการใช้งาน แทนการเขียนค่าเดี่ยว

  • แทนที่จะเขียน "พิกัด 220 กรัม" ให้เขียน "พิกัดไม่น้อยกว่า 200 กรัม"
  • แทนที่จะเขียน "อ่านค่าละเอียด 0.1 มิลลิกรัม" ให้เขียน "อ่านค่าละเอียด 0.1 มิลลิกรัมหรือละเอียดกว่า"
  • แทนที่จะระบุรุ่นของชุดสอบเทียบ ให้เขียนว่าต้องสอบเทียบได้ตามมาตรฐานใด และต้องมีใบรับรองแบบไหน

สิ่งที่มักลืมใส่คือเงื่อนไขหลังการขาย ได้แก่ ระยะเวลารับประกัน การมีอะไหล่ การมีช่างในประเทศ และระยะเวลาเข้าซ่อม เงื่อนไขเหล่านี้กำหนดได้โดยไม่ผิดมาตรา 9 เพราะเป็นคุณสมบัติของการให้บริการ ไม่ใช่การล็อกยี่ห้อ และในทางปฏิบัติคัดผู้เสนอราคาที่ขายแล้วหายไปออกได้ดีกว่าการล็อกสเปกทางเทคนิคเสียอีก

ฝั่งผู้ขาย: อ่าน TOR แล้วตัดสินใจอย่างไร

เมื่อได้ TOR มา สิ่งแรกที่ควรทำไม่ใช่การเทียบสเปกกับสินค้าที่มี แต่คือการนับว่ามีกี่ข้อที่สินค้าเราไม่ผ่าน และแต่ละข้อนั้นเป็นเรื่องของงาน หรือเป็นเรื่องของรุ่น

ถ้าเป็นเรื่องของงาน แปลว่าสินค้าไม่เหมาะ ก็จบ ถ้าเป็นเรื่องของรุ่น เช่น ระบุขนาดจานชั่งเป็นมิลลิเมตร หรือระบุจำนวนช่องหน่วยความจำ นั่นคือสเปกที่มีปัญหาตามมาตรา 9 และเป็นสิทธิ์ของผู้ประกอบการที่จะทักท้วงในช่วงรับฟังความคิดเห็นร่างประกาศ

การทักท้วงได้ผลมากที่สุดเมื่อทำก่อนประกาศจริง และเมื่อเสนอทางแก้มาด้วย ไม่ใช่แค่บอกว่าสเปกล็อก การเขียนไปว่า "ขอให้แก้ขนาดจานชั่งเป็นไม่น้อยกว่า 80 มิลลิเมตร เพื่อให้มีผู้เสนอราคาได้มากกว่าหนึ่งราย" ได้ผลกว่าการเขียนว่าสเปกไม่เป็นธรรม

เตรียมเอกสารก่อนถึงวันยื่น

สิ่งที่ทำให้ผู้ยื่นตกรอบบ่อยที่สุดไม่ใช่สเปก แต่คือเอกสาร หนังสือแต่งตั้งตัวแทนจำหน่ายจากผู้ผลิตใช้เวลานานที่สุด เพราะต้องขอจากต่างประเทศ และผู้ผลิตหลายรายออกให้เป็นรายโครงการ ไม่ใช่ออกครั้งเดียวใช้ตลอด ถ้ายังไม่ได้ลงทะเบียนผู้ค้ากับภาครัฐในระบบ e-GP (opens in a new tab) ต้องทำก่อน เพราะการลงทะเบียนมีกำหนดส่งเอกสาร 15 วันของตัวเอง

มาตรา 8: คุ้มค่าไม่ได้แปลว่าถูกที่สุด

มาตรา 8 ของพระราชบัญญัติฉบับเดียวกันวางหลักการจัดซื้อจัดจ้างไว้สี่ข้อ คือ คุ้มค่า โปร่งใส มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล และตรวจสอบได้ ข้อที่คนมักลืมคือข้อแรก คุ้มค่าไม่ได้แปลว่าถูกที่สุด และ TOR ที่เขียนดีคือ TOR ที่ทำให้เครื่องที่ถูกที่สุดซึ่งใช้งานไม่ได้จริง ตกไปตั้งแต่ขั้นข้อกำหนด ไม่ใช่ไปพังตอนใช้งานจริงในอีกหกเดือนถัดมา

ข้อมูลกฎหมายข้างต้นตรวจสอบเมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม 2569 จากแหล่งที่ระบุไว้ด้านล่าง เราไม่ได้ระบุวงเงินของแต่ละวิธีจัดซื้อไว้ เพราะตัวเลขที่เผยแพร่ต่อ ๆ กันในเว็บทั่วไปยืนยันกับตัวบทไม่ได้ในขณะที่เขียน หากต้องใช้ตัวเลขนั้น ควรตรวจสอบกับระเบียบกระทรวงการคลังฉบับปัจจุบันหรือสำนักงานคลังจังหวัดโดยตรง

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้ใช้แหล่งข้อมูลต่อไปนี้ค่ะ

  1. พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 (มาตรา 8, มาตรา 9) · ระบบข้อมูลกฎหมาย กรมประชาสัมพันธ์ (ตรวจสอบเมื่อ 2026-07-31)
  2. สาระสำคัญ พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 — หลักการจัดซื้อจัดจ้าง มาตรา 8 · สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) (ตรวจสอบเมื่อ 2026-07-31)
  3. ระบบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) · กรมบัญชีกลาง กระทรวงการคลัง (ตรวจสอบเมื่อ 2026-07-31)